|
آيا خشكسالي ميتواند توجيهكننده كمبود برق باشد؟ |
|
|
انرژی- سپيده سمائي:
حالا تقريبا همه ما به برنامه قطع برق عادت كردهايم. به رفتن برق و جدايي چند ساعته از فناوري، به ترافيك سر چهارراهي كه چراغ راهنمايش كار نميكند، به پياده گز كردن پلههاي برجي كه با قطع برق آسانسورش از كار افتاده.
اختلال بيش از پيش در شبكه ارتباطات سيار بهدليل قطع برق و....
به اين برنامه روزانه گريزناپذير عادت كردهايم؛ برنامهاي كه وقوع آن به خشكسالي نسبت داده ميشود و اختلافنظرها دقيقا از همين نقطه بروز ميكنند؛
« در شرايط اقليمي 4 فصل ايران، اتكا به نيروگاههاي برق - آبي در فصل تابستان به اندازه اتكا به نيروگاههاي گازي در فصل زمستان اشتباه است و بايد با ايجاد نيروگاههاي گازي جديد در فصل تابستان كه كشور با مازاد گاز روبهروست، برق مورد نياز را تامين كرد و در زمستان نيز اين نيروگاهها بايد از سوخت مايع تغذيه كنند.»
اين نظر برخي از كارشناسان است كه حتي به كمبود برق در اثر خشكسالي در سالجاري به ديده ترديد مينگرند و با استناد به وقوع خشكسالي سال 79 كه اگرچه منجر به جيرهبندي آب در تهران شد، اما شهر را با اين حجم از خاموشي روبهرو نكرد، خاموشيهاي امسال را نتيجه عدمتكميل طرحهاي در دست اجراي وزارت نيرو و تاخير در ساخت نيروگاههاي جديد، عدمتعمير به موقع نيروگاههاي موجود، استهلاك شبكههاي انتقال و توزيع برق و... عنوان ميكنند.
در مقابل اين اظهارات، مسئولان وزارت نيرو امسال را كمبارشترين و خشكسالترين سال آبي كشور در طول 4دهه گذشته ارزيابي ميكنند: «حجم بارشها به كمتر از نصف متوسط بارش سالانه كاهش يافته و حجم ورودي آب به مخازن سدها با 60 درصد كاهش همراه بوده و حجم آب مخازن پشت سدها كه سال گذشته حدود 25 ميليارد مترمكعب بود، به كمتر از 14 ميليارد مترمكعب آب رسيده است.»
مهندس مسعود حجت، مديرعامل شركت مديريت شبكه برق ايران در گفتوگو با همشهري وضعيت كنوني توليد برق در كشور را اينچنين تشريح ميكند: هماكنون ظرفيت نصبشده نيروگاهي در كشور، اعم از نيروگاههاي آبي و حرارتي، حدود 48500 مگاوات است كه از اين مقدار، حدود 7400 مگاوات ظرفيت اسمي يا نصب شده نيروگاههاي آبي و مابقي را ظرفيت نيروگاههاي حرارتي اعم از گازي، سيكل تركيبي و انرژيهاي تجديدپذير بهخود اختصاص دادهاند.
وي با بيان اينكه برآورد ما اين بود كه امسال 31500 مگاوات ظرفيت واقعي توليد از نيروگاههاي حرارتي را داشته باشيم و 6000 مگاوات هم از توليد برق-آبي بهرهمند شويم، ادامه ميدهد: متأسفانه با توجه به خشكسالي امسال از ميزان برق آبي نهايتا 2000 مگاوات به بهرهبرداري رسيده است و همكاران ما با تلاش بسيار 32000 مگاوات برق حرارتي توليد كردهاند و با اين اوصاف حدود 2500 مگاوات كمبود برق داريم. |
|
اسمي يا رسمي؟
اما آيا اين ميزان وابستگي به انرژي برق آبي منطقي بهنظر ميرسد؟ حجت به اين سؤال اينگونه پاسخ ميدهد: در سال 84 از مجموع 30441 مگاوات برق توليدي سهم برق آبي 4946 بود كه در سال 85 اين رقم به 5540 از مجموع 32922 و در سال 86 به 5675 از مجموع 34491 مگاوات رسيد و امسال با راهاندازي چند واحد آبي جديد قرار بود اين سهم به 6000 مگاوات از 37500 مگاوات برسد.
به اين ترتيب مشخص ميشود كه سهم برق آبي ما كمتر از 20 درصد توليد ماست؛ درحاليكه اين ميزان در برخي كشورها تا 50 درصد هم ميرسدكه به دليل شرايط جوي و اقليمي، ذخاير گازي و مواردي از اين دست است كه روي انتخاب روش استحصال برق تاثيرگذار است.
استهلاك شبكههاي انتقال و توزيع برق و تفاوت ميزان آن با استانداردهاي جهاني از موارد ديگر مورد اعتراض در هفتههاي اخير است؛
«آمارهاي رسمي حكايت از ظرفيت توليد 48500 مگاوات برق براي امسال داشته است درحاليكه اكنون عنوان ميشود كه توليد ما نهايتا ميتواند 37500 مگاوات باشد كه حدود 4000 مگاواتش هم بهدليل خشكسالي از ميان رفته است و اين تفاوت ميان ظرفيت توليد و توليد واقعي نشانگر هدر رفتن مقدار زيادي از انرژي در شبكهاي فرسوده است.»
مسئولان وزارت نيرو به اين انتقاد اينگونه پاسخ ميدهند: اقدامات مؤثري براي اصلاح شبكههاي انتقال و توزيع برق در دست انجام است؛
به گونهاي كه در سال گذشته، حدود 2درصد از ميزان هدرروي و استهلاك برق در شبكه برق كشور بهدليل اصلاحات و اقدامات انجام شده كاهش يافته و بر پايه برنامهريزيهاي صورت گرفته، مقرر شده سالانه يك تا 2 درصد از ميزان استهلاك برق توليدي در شبكههاي انتقال و توزيع كاسته شود .
مديرعامل شركت مديريت شبكه برق ايران نيز در اين زمينه به همشهري ميگويد: واحدهاي نيروگاهي براي دماي 15 درجه سانتيگراد و كار كردن در ارتفاع سطح دريا طراحي ميشوند اما بهدليل شرايط اقليمي كشور و نيز شرايط كوهستاني و ارتفاع چند هزار متري برخي استانها، راندمان مفيد واحدهاي نيروگاهي در مقايسه با شرايط استاندارد، با يك فاصله معنادار روبهرو ميشود.
به گفته مهندس حجت توان يا قدرت اسمي نيروگاهها، نه تنها در ايران، بلكه در هيچ كشور ديگري قابل حصول نيست، چرا كه به ازاي بالا رفتن هر 100 متر ارتفاع ظرفيت توربينهاي گازي 3/1 مگاوات و به ازاي تغيير هر درجه حرارت ظرفيت 8/0 مگاوات كاهش مييابد.
هواشناسي متهم ميشود
«بهدليل بروز سرماي شديد، فراگير و گسترده در كشورمان در طول زمستان سال گذشته و افزايش حجم گاز مصرفي در كشور و عدمتامين گاز نيروگاههاي حرارتي كشور، مسئولان صنعت آب كشور، بدون اعمال مديريت كارآمد بر منابع آبي كشور، حداكثر ميزان توليد برق را از منابع برق آبي كشور و آب مخازن سدهاي كشور داشتهاند.»
مسئولان وزارت نيرو در پاسخ به اين انتقاد چه ميگويند؟
آنها ميگويند اگرچه توليد برق از منابع آبي ذخيره شده در پشت سدهاي كشور، سبب جبران تأثيرات ناشي از قطعي گاز در برخي از نقاط كشور شد، اما در طول زمستان گذشته با توجه به گزارشهاي سازمان هواشناسي كه پيشبيني سال آبي نرمالي را كرده بود، همكاران بخش آب كشور پيشبيني لازم را جهت در نظر گرفتن حجم مناسبي از مخازن سدهاي موجود كشور براي كنترل سيلابهاي احتمالي انجام داده بودند، اما آنچه در مقام عمل به وقوع پيوست، عدمتحقق پيشبينيهاي هواشناسي و بروز پديده خشكسالي و بارشهاي پراكنده و كم حجمي بود كه متأسفانه سبب پر نشدن ظرفيت ذخيره آب پشت سدها و عدمامكان توليد برق از ميزان آب موجود در مخازن سدهاي كشور و در نتيجه از دست رفتن حدود 10 درصد از ظرفيت توليد برق كشور گرديد.
چنين پاسخي انگشت اتهام را از سوي وزارت نيرو به سازمان هواشناسي متمايل ميكند، اما آيا به واقع سازمان هواشناسي پيشبيني سال آبي نرمالي براي سال 87 داشته است؟
خشكترين سال؟
پرويز رضازاده، مديركل پيشبيني سازمان هواشناسي كشور با اشاره به گزارش پيشبيني بارش هواشناسي به همشهري ميگويد: در گزارش ما آمده بود كه طي 2 ماه اول پاييز، مقدار بارش در غالب استانهاي كشور، كمتر از نرمال بوده است و مجموع بارش فصل پاييز همچنان كاهش قابل توجهي نسبت به نرمال نشان ميدهد.
از آنجا كه ميانگين بارش در سال زراعي (مهر تا شهريور سال بعد) محاسبه ميشود، به هر حال مشخص بود كه سال خشكي در پيشرو داريم.
وي در مورد خشكسالي امسال و مقايسه آن با ميانگين 40ساله اذعان ميكند: اسفند 86 تا ارديبهشت 87 را شايد بتوان خشكترين دوره سه ماهه در مقايسه با مدت مشابه در 40 سال گذشته ناميد.
با اين حال به گفته او، سال زراعي به پايان نرسيده است و هنوز نميتوان بهصورت قطعي ميانگين بارش را با سالهاي پيش مقايسه كرد: «امسال در كل يك سال خشك است اما نميتواند خشكترين سال 40سال گذشته باشد.»
اما حتي اگر امسال خشكتر از سال 79 نباشد، نكته مهمي در خشكسالي امسال به چشم ميخورد كه شايد تا حدي توجيه بيبرقي سال 87 باشد: «دامنه خشكسالي بر حوضههاي مهم آبريز كشور نظير خوزستان بهعنوان پرآبترين استان كشور بيش از ساير استانها تاثيرگذار بوده و با توجه به اينكه 80 درصد انرژي الكتريكي استحصال شده از نيروگاههاي برق آبي كشور از رودخانههاي كارون، دز و كرخه تامين شده و 20 درصد آن از سدهايي كه روي 15 نقطه ديگر احداث شده است، به دست ميآيد، خشكسالي امسال بهصورت مستقيم بر سدهاي بزرگ توليدكننده برق و كاهش توان توليد انرژي آبي تاثير گذاشته است.»
اين نكتهاي است كه مسئولان وزارت نيرو ميگويند و از سوي اقليمشناسان نيز تاييد ميشود.
دكتر پرويز كردواني استاد دانشگاه تهران با تاييد اين نكته به همشهري ميگويد: بهطور معمول خشكسالي تمام نقاط ايران را تحتتاثير قرار نميدهد، اما امسال غرب ايران، منطقه زاگرس و مناطقي چون كردستان و كرمانشاه نيز به شدت با اين پديده مواجه شدهاند.
مديريت سد، اولويت فراموششده
امسال را خشكتر از سال 79 بدانيم يا نه، سرماي سخت زمستان گذشته و كمبود گاز عامل مصرف آب سدها براي توليد برق بوده باشد يا نه، امر مسلم آن است كه امسال سالي است خشك و اين خشكسالي بخواهيم يا نخواهيم روي ميزان برق توليدي ما اثرگذار است، اما: «تنها مقصر بيبرقي ما سال بيبرف و باران نيست.
اگر اوضاع به همين منوال باشد تا 50 سال ديگر در كشور نه آب داريم و نه برق، حتي اگر طبيعت با ما سر ناسازگاري نداشته باشد و ميزان بارش كافي باشد.» اين را دكتر كردواني ميگويد.
وي با بيان اينكه بيشتر سدهاي كشور آكنده از گل و لاي است و علاوه بر خشكسالي اين مسئله نيز توليد برق را با مشكل مواجه ميكند، ميگويد: عمر مفيد سدهاي ما كمتر از 50 سال است و بسياري از سدها در زماني كوتاهتر از اين مدت با گل و لاي پرميشوند.
به گفته او، آبخيزداري در بالا دست سدها، ساخت سدهاي رسوبگير در بالادست سدها، شستوشوي هيدروليك سد و همچنين كامل بودن شبكه آبياري پاييندست سد از مواردي است كه بايد رعايت شود و جاي خالي تكتك آنها در كشور ما احساس ميشود؛
«هرچند بعضي از اين اعمال در كشور اجرا ميشود اما اجراي به موقع و كامل اين طرحها مشكلگشاست. در بسياري از اوقات مشاهده ميشود هنگامي براي طرحهاي آبخيزداري اقدام ميكنيم كه ديگر كار از كار گذشته است، اما در كشورهاي پيشرفته قبل از احداث سد اين طرحها اجرا ميشوند.»
۱۳۸۷/۴/۲۴ همشهری
|
